تی آر تی : کشور ایران که طی چند هفته گذشته به دلیل انتخابات ریاست جمهوری و حوادث پس از آن در کانون توجهات دنیا قرار داشت چهارمین کشور دارای منابع نفت و گاز جهان است که در سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اوپک) بعد از عربستان سعودی بیشترین حجم تولید نفت خام را دارا می باشد.

ایران 10 درصد ذخایر نفت و 15.7 درصد ذخایر گاز جهان را داراست. بنا به آمار شرکت بریتیش پترولیوم، در پایان سال 2007، ایران دارای 138 میلیارد و 400 میلیون بشکه ذخایر قطعی نفت داشته است.

بر اساس آمار صندوق بین المللی پول نیز، ایران در سال 2006 روزانه 4.4 میلیون بشکه نفت تولید می کرده است.

و باز بر اساس آمار ارائه شده از جانب بریتیش پترولیوم،ایران در پایان سال 2007 دارای 27.80 تریلیون مترمکعب ذخایر اثبات شده گاز طبیعی بوده است که این به معنای دارا بودن 15.7 درصد مجموع ذخایر گاز جهان است.

این کشور بعد از روسیه در جایگاه دوم کشورهای دارای بیشترین ذخایر گاز جای گرفته است ولی با این وجود از ترکمنستان گاز طبیعی وارد و به ترکیه صادر می کند.

نزدیک به 80 درصد درآمد صادراتی ایران از نفت و گاز تأمین می شود اما به دلیل نبود صنایع پالایشگاهی لازم، ایران 40 درصد نفت خام را دوباره به صورت فرآورده های پتروشیمی وارد می کند.

ایران در سال گذشته میلادی که قیمت 147 دلاری هر بشکه نفت، بالاترین رقم طول تاریخ را نشان داد تنها از محل صادرات نفت، 82 میلیارد دلار درآمد کسب کرد.

باوجود این حجم بالای درآمدی، ایران در سال گذشته مخارج عمومی دولت را بسیار افزایش داده یا حجم بالایی از درآمد نفتی را خرج حمایتهای عمومی اقتصادی کرد.

صندوق بین المللی پول برآورد می کند ایران 17.5 درصد از حجم درآمد ناخالص داخلی سالیانه خود را صرف حمایت از سبد مصرف انرژی می نماید. در سال گذشته که دولت ایران اقدامات برای واقعی کردن قیمت بنزینها را آغاز کرد بسیاری از پمپهای بنزین از سوی افراد معترض، به آتش کشیده شدند.

هرچند اقدام دولت ایران در این زمینه یک اقدام جسورانه بود که در صورت برنامه ریزی مناسب می تواند به سالم سازی اقتصاد و هدایت سوبسیدها کمک شایانی بکند.

بر اساس برآورد صندوق بین المللی پول در سال مالی گذشته که در ماه مارس به پایان رسیده است حجم کسری بودجه ایران خارج از نفت نزدیک به 18 درصد حجم درآمد ناخالص داخلی ایران را تشکیل داد.

آگاهان امر می گویند تحریمهای اقتصادی اعلام شده از سوی سازمان ملل متحد به دلیل ادامه روند غنی سازی اورانیوم باعث کاهش رشد اقتصادی ایران شده است. تحریمات اعمال شده موجب کنترل نهادهای بین المللی مالی و قراردادهای آنان با ایران و عدم سرمایه گذاری بانکهای خارجی در آن کشور می گردد.

بر اساس برآوردهای سال 2007 آمریکا حجم درآمد ناخالص داخلی ایران 2۹4.1 میلیارد دلار می باشد. آمارهای بانک مرکزی ایران نیز از وجود بدهی 22.7 میلیارد دلاری ایران خبر می دهد. در همین حال بر اساس داده های آماری بانک مرکزی؛ نرخ تورم در ماه می 25.3 درصد رسیده و در بهار سال 2008 نیز درصد بیکاری ۹.6 درصد بوده است. بر اساس همین منبع نرخ بیکاری در بین جوانان زیر 24 سال، 24.3 درصد می باشد.

آمار بانک جهانی نشان می دهد درآمد سرانه یک ایرانی برابر با 3470 دلار است. اتحادیه اروپا با 24.3 درصد، چین با 14.3 درصد، ژاپن با ۹.8 درصد، کره جنوبی با 6.3 درصد و ترکیه با 5.6 درصد روابط تجاری، بزرگترین شرکای اقتصادی ایران را تشکیل می دهند.

بانک مرکزی ایران تخمین می زند جمعیت فعال ایرانی در سال 2006 ، 23.5 میلیون نفر بوده اند.

برخی آمارها نیز می تواند درباره ایران جالب توجه باشد: ایران در خاورمیانه و آفریقای شمالی بعد از مصر دومین کشور پرجمعیت است. بر اساس آمار سازمان ملل متحد، در سال 2008 ایران 72.2 میلیون نفر جمعیت داشته است. حدود نیمی از این جمعیت زیر 25 سال و حدود دو سوم از آن نیز زیر 30 سال سن دارند.

ایران که از پانزده سال قبل، برای تأمین نیروهای انسانی مورد نیاز سیستم آموزشی وسیعی را تدارک دیده است هم اکنون ثمرات این سرمایه گذاری را به چشم می بیند.

ایران شرایط تحصیل را در مناطق محروم فراهم ساخته و اختلاف جنیستی را در تمامی مقاطع تحصیلی کاهش داد. در این مدت، درصد باسوادی در بین جوانان از 86 درصد به ۹4 درصد افزایش یافت. این درصد بخصوص در بین دختران ایرانی افزایش بسیار چشمگیری داشت به طوری که تعداد دانشجویان دختر از دانشجویان پسر فراتر رفت.

در حالی که این کشور بودجه بهداشت و سلامت را در سال 2005 به معادل 7.8 درصد درآمد ناخالص داخلی افزایش داده است این رقم در عربستان سعودی در سال 2007 برابر با 3.4 درصد، در عراق در سال 2007 برابر با 4.1 درصد و در ترکمنستان در سال 2005 برابر با 4.8 درصد بوده است. گفتنی ست در سال 2005 بودجه بهداشت بریتانیا معادل 8.2 درصد درآمد ناخالص داخلی کشور بوده است.

با این وجود، عدم توانایی در جذب پزشکان و دندانپزشکان در ایران باعث مهاجرت مغزها در بعد وسیع شده است.

به رغم آمار فوق و علیرغم توسعه انسانی مناسب، ایران با مشکلاتی در زمینه اقتصاد دست و پنجه نرم می کند. فراهم نبودن اشتغال، تک محصولی بودن کشور، افزایش نیروی کار زنان و عدم ظرفیتها برای به کارگیری این نیروی فعال و بخصوص تورم از مشکلاتی ست که کشور همسایه ترکیه با آن روبه روست.

بوروکراسی پیچیده ای که بر سر فعالیت بخش خصوصی وجود دارد و حجم بالای دولت باعث پایین آمدن راندمان سرمایه و کار در ایران شده است.

یکی از اشکالات اقتصاد ایران هم که توسط منتقدان داخلی مطرح می گردد تخلف دولت از برنامه های توسعه و مواردی همچون انحلال سازمان برنامه و بودجه است. در چند سال گذشته بالا بودن قیمت نفت تا حد زیادی امکان بزرگ تر کردن بدنه دولتی را فراهم کرده بود اما دولتمردان ایران برای پیشرفت بیشتر چاره ای جز برنامه ریزی میان مدت و دراز مدت ندارند. چرا که دنیا و به تبع آن شرایط اقتصادی منطقه و جهان در حال تغییر است و هر کشوری باید بتواند با برنامه ریزی بومی، در تمامی مراحل از شرایط سخت گذر کند.

به هر روی ایران به عنوان یکی از پتانسیل های اقتصادی منطقه در کنار کشوری مانند ترکیه می تواند خود را در سطح منطقه مطرح سازد. این میسر نمی شود مگر با تعاملات بیشتر اقتصادی و اجرای برنامه مناسب توسعه.

در این میان ترکیه نیز نقشی حیاتی برای اقتصاد ایران دارد. ترکیه با جمعیت 73 میلیونی در حوزه نفت و گاز یک بازار بزرگ و مشتری بالقوه برای ایران است.

ترکیه همچنین می تواند گذرگاه ورود ایران به اروپا و اقتصاد آزاد باشد و در صورت برنامه ریزی درست از سوی سیاستگذاران اقتصادی ایران، آن کشور می تواند به خوبی از پتانسیل همسایگی و حسنت همجواری در جهت بهبود شرایط اقتصادی خود بهره مند شود.